علل شب ادراری کودکان

توانایی کنترل مثانه در بیشتر کودکان در پنج سال نخست زندگی به صورت مرحله‌ به مرحله رخ می دهد. در ماه‌های اول زندگی، کودک بی‌اختیاری ادرار دارد. کم کم کودک در شب کنترل روده را به دست می‌آورد. سپس در روز هم این توانایی را به دست می آرود. سپس، آن گاه کودک یاد می‌گیرد که در طول روز مثانه خود را کنترل کند و در نهایت، بیشتر کودکان تا سن ۵ سالگی یاد می‌گیرند که مثانه خود را در شب کنترل کنند. دختران کنترل روده و مثانه را سریع‌تر از پسران به دست می‌آورند. تا ۴ سالگی بیشتر کودکان کنترل روده و تا ۵ سالگی بیشتر کودکان کنترل مثانه را به دست می‌آورند، بنابراین این سنین به ترتیب به عنوان سن‌های تعیین‌کننده برای تشخیص بی‌اختیاری ادرار بکار گرفته می‌شوند. بی‌اختیاری ادرار و یا خیس کردن و کثیف کردن، مشکلات اصلی توالت رفتن هستند که مورد توجه روانشناسان بالینی قرار می‌گیرند. کودکان معمولاً در صورتی که تا سن 4 یا 5 سالگی نتوانند کنترل مثانه را به دست آورند، برای درمان با مشکلات توالت رفتن ارجاع داده می‌شوند. این مشکلات مورد توجه روانشناسان بالینی هستند، بیشتر به این دلیل که تأثیر منفی بر رشد اجتماعی و آموزشی کودکان دارند. کودکانی که مشکلات دفع ادرار دارند ممکن است از مدرسه اخراج شوند، توسط همسالان خود طرد شوند و ممکن است روابطی همراه با کشمکش با پدر و مادر خود اشته باشند. این امر به نوبه خود می‌تواند به مشکلات تحصیلی، عزت نفس پایین و مشکلات هیجانی یا رفتاری بیانجامد.

تشخیص، ویژگی‌های بالینی و طبقه‌بندی

مشکلات دفع، در بر گیرنده گروهی از اختلالات ناهمگن هستند. خیس کردن و کثیف کردن خود ممکن است تنها در طول روز؛ در شب؛ یا در هر زمانی رخ دهد. دوم، در شب ادراری اولیه، بی‌اختیاری ازهنگام تولد وجود داشته است، اما در شب ادراری ثانویه، دوره‌ای از کنترل مثانه وجود داشته است و در مقطعی از میان رفته است. سوم، در شب ادراری ثانویه و ، می‌توان بین مواردی که خیس کردن عمدی است و مواردی که غیرعمدی است، تمایز قائل شد. چهارم، ممکن است به صورت تک علامتی یا با بی‌اختیاری مدفوع همراه باشد. پنجم، مشکلات دفع ممکن است به صورت یک تظاهر ساده یک یا دو علامتی یا به عنوان بخشی از مجموعه گسترده ‌تر مشکلات سازگاری باشد که به یک محیط روانی-اجتماعی آشفته، استرس‌زا یا آزاردهنده مربوط می شود. یا به عنوان یکی از جنبه‌های یک ناتوانی رشدی یا وضعیت پزشکی رخ دهد.

همه گیرشناسی شب ادراری کودکان

شب ادراری و بی‌اختیاری ادرار در چهارمین طبقه بندی بیماری های روانی( DSM-IV ) انجمن روانپزشکی آمریکا تعریف شده است. تا 4 سالگی، بی‌اختیاری دفع ادرار، اختلال بشمار نمی رود. میزان شیوع بی‌اختیاری دفع ادرار در میان پسران ۵ ساله ۷ درصد و برای دختران در همین سن، ۳ درصد برآورد شده است. در ۱۰ سالگی، شیوع آن برای پسران ۳ درصد و برای دختران ۲ درصد است. در ۱۸ سالگی، ۱ درصد از پسران دچار بی‌اختیاری ادرار هستند و دختران کمتر از این بیماری رنج می‌برند. مشکلات دفع ثانویه معمولاً بین ۵ تا ۸ سالگی رخ می‌دهد. شمار بستگان درجه یک مبتلا به مشکلات شب‌ادراری، دقیق‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌ی پیش‌آگهی ضعیف برای شب‌ادراری است. در مورد بی‌اختیاری ادرار، پیش‌آگهی ضعیف در مواردی مشاهده شده است که با تعامل بسیار اجباری یا مداخله‌جویانه‌ی والدین با کودک مشخص می‌شوند.

نظریه‌های سبب‌شناسی شب ادراری کودکان

نظریه‌های سبب‌شناسی مشکلات دفع را در شش دسته قرار می‌دهند: زیست شناختی، رشدی، آسیب شناسی روانی، روان‌پویشی، رفتاری و خانوادگی

نظریه‌های زیست شناختی

بررسی های زیست شناختی شب‌ادراری و بی‌اختیاری ادرار به اهمیت عوامل ژنتیکی و سرشتی در سبب‌شناسی مشکلات دفع اشاره دارد. تقریباً ۷۰ درصد از کودکان مبتلا به شب ادراری، دارای یک خویشاوند درجه یک بوده اند که سابقه شب ادراری داشته است. این یافته نشان‌دهنده اهمیت عوامل ژنتیکی در شب ادراری است. در مقایسه با سایر متغیرهای مؤثر بر سازگاری روانی یا سلامت جسمی، تنها پیش‌بینی‌کننده اصلی نتیجه برای کودکان مبتلا به شب ادراری، شمار خویشاوندان درجه یک دارای مشکلات مشابه است. همچنین نشان داده شده است که شب ادراری با عفونت‌ها و ناهنجاری‌های دستگاه ادراری، حجم کم مثانه و یبوست مرتبط است. از سوی دیگر با آنکه تجویز آنتی‌بیوتیک ممکن است عفونت‌های دستگاه ادراری را کاهش دهد، اما تأثیر کمی بر شب ادراری دارد. جراحی برای اصلاح ناهنجاری‌های دستگاه ادراری در کاهش شب ادراری بی‌اثر است. با وجود این، درمان یبوست ممکن است به رفع شب ادراری بیانجامد و در مواردی که انباشت مدفوع ظرفیت عملکردی مثانه را کاهش داده است، بیشترین تأثیر را دارد.

درمان شب ادراری با وازوپرسین تنها در شمار کمی از موارد مؤثر گزارش شده است و میزان عود بالایی دارد. مشاهده اینکه داروی ضد افسردگی ایمیپرامین به قطع فوری شب ادراری می انجامد و قطع آن در بیشتر موارد با عود فوری همراه است، منجر به گمانه‌زنی‌هایی در زمینه ناهنجاری‌های سیستم نوروآمین گردیده که در علت‌شناسی شب ادراری نقش دارند. داروهای ضد کولینرژیک مانند بلادونا، پروپانتلین، اکسی بوتینین کلراید و ترودیلین میل به ادرار کردن را به تأخیر می‌اندازند و ظرفیت عملکردی مثانه را افزایش می‌دهند. آنها تأثیر کمی بر شب ادراری دارند اما در کاهش خیس کردن در طول روز مؤثر هستند. با این حال، همه داروهای ضد کولینرژیک عوارض جانبی ناخوشایندی مانند خشکی دهان، تاری دید، سرگیجه، سردرد و حالت تهوع دارند. در مواردی که ناهنجاری‌های عملکرد حسی آنورکتال وجود دارد، کودک از نیاز به دفع مدفوع آگاه نیست و بنابراین نمی‌تواند کنترل کافی بر اسفنکتر برای جلوگیری از کثیف شدن داشته باشد، در حالی که با عملکرد حرکتی ضعیف آنورکتال، کودک از نیاز به کنترل اسفنکتر آگاه است اما توانایی انجام آن را ندارد. در برخی موارد، این ممکن است به دلیل از میان رفتن ماهیچه های اسفنکتر داخلی باشد. گاهی عصب‌دهی ناکافی روده‌ها (که با بیوپسی تشخیص داده می‌شود) مانع از حرکت مدفوع در روده‌ها می‌شود. این امر می تواند یبوست مزمن و در برخی موارد بی‌اختیاری سرریز شدن را در پی داشته باشد. در نزدیک به 10 درصد از موارد مراجعه با یبوست مزمن، معمولاً ناهنجاری‌های شدیدی در اعصاب حسی و حرکتی پاها، روده و مثانه وجود دارد.
در فلج مغزی، اختلال در اعصاب حرکتی سیستم عصبی مرکزی ممکن است کنترل کافی مثانه و روده را کاهش دهد.