اجرا و تفسیر تست شخصیت 16 عاملی کتل (Cattell)

پرسشنامه شانزده عاملی شخصیت (16PF) (16 Personality Factor) ، یک معیارسنجش جامع شخصیت در محدوده ی طبیعی است. این پرسش نامه در شرایط ویژه ای به کار برده می شود که ارزیابی عمیق از کل وضعیت شخصیت فرد مورد نیاز باشد.این محققان علاوه بر کشف شانزده ویژگی شخصیتی در محدوده طبیعی که این ابزار به نام آنها نامگذاری شده است، پنج بُعد گسترده - نوعی از پنج عامل بزرگ - را شناسایی کردند. کتل از همان آغاز کار یک ساختار سلسله مراتبی و چند سطحی از شخصیت را پیشنهاد کرد:
معیارهای کلی مرتبه دوم، شخصیت را در سطح مفهومی و وسیع‌تری توصیف می‌کنند، در حالی که عوامل اولیه دقیق‌تر، جزئیات و ظرافت‌های ظریفی را آشکار می‌کنند که هر فرد را منحصر به فرد می‌کند و در پیش‌بینی رفتار واقعی قدرتمندتر هستند. علاوه بر این، این ساختار تحلیل عاملی شامل مجموعه‌ای از عوامل مرتبه سوم است که در این فصل نیز مورد بحث قرار گرفته‌اند. پرسشنامه 16PF به دلیل ریشه‌های علمی خود، سابقه طولانی در تحقیقات تجربی دارد و در یک نظریه جاافتاده از تفاوت‌های فردی جای گرفته است. پیشینه گسترده بررسی های انجام شده بر روی این پرسشنامه به بیش از نیم قرن پیش برمی‌گردد و شواهدی از کاربرد آن در محیط‌های بالینی، مشاوره‌ای، صنعتی-سازمانی، آموزشی و پژوهشی ارائه می‌دهد. یک تخمین محافظه‌کارانه از تحقیقات 16PF از سال 1974 شامل بیش از 2000 نشریه است اکثر مطالعات نشان داده‌اند که 16PF در بین پنج ابزار رایج در محدوده نرمال، هم در تحقیق و هم در عمل، قرار دارد. این معیار همچنین به طور گسترده در سطح بین‌المللی مورد استفاده قرار می‌گیرد و از زمان آغاز به کار خود، به بیش از ۳۵ زبان در سراسر جهان ترجمه شده است.

ساختار سلسله مراتبی تست کتل

ساختار سلسله مراتبی کتل بر پایه این ایده استوار گردیده است که همه ویژگی‌ها در دنیای واقعی با هم همبستگی دارند (برای نمونه، هوش و اضطراب، گرچه از نظر مفهومی کاملاً متمایز هستند، اما معمولاً به شدت با هم همبستگی دارند). از آنجا که ویژگی های شخصیتی اولیه‌ی پایه‌ی پرسشنامه شانزده عاملی شخصیت به طور طبیعی با هم همبستگی متقابل داشتند، می‌توانستند برای یافتن ویژگی های جهانی سطح دوم، تحلیل عاملی شوند. بنابراین، خود داده‌ها تعاریف عوامل اولیه و جهانی را تعیین می‌کردند. ازاین رو، ویژگی های جهانی، یک نمای کلی از شخصیت ارائه می‌دهند، در حالی که ویژگی های اولیه اطلاعات دقیق‌تری در مورد غنا و منحصر به فرد بودن فرد ارائه می‌دهند. برای نمونه، دو نفر ممکن است امتیاز یکسانی در برونگرایی کلی داشته باشند اما سبک‌های اجتماعی کاملاً متفاوتی داشته باشند. کسی که گرم و حمایتگر اما خجالتی و متواضع است، ممکن است دقیقاً همان امتیاز برونگرایی را داشته باشد که فردی که از نظر اجتماعی جسور و اجتماعی است، اما از نظر عاطفی گوشه‌گیر و منزوی. با این حال، نفر اول احتمالاً گرم، متواضع و نگران دیگران به نظر می‌رسد، در حالی که نفر دوم احتمالاً جسور، پرحرف و جویای توجه (کمتر نگران دیگران) به نظر می‌رسد. بنابراین، اگرچه هر دو ممکن است به یک اندازه به دنبال تعامل اجتماعی باشند، اما این کار را با رفتار های متفاوتی نشان می دهند.
بررسی ها نشان داده اند که این پرسشنامه به بیش از نیم قرن پیش برمی‌گردد و شواهدی از کاربرد آن در محیط‌های بالینی، مشاوره‌ای، صنعتی-سازمانی، آموزشی و پژوهشی گزارش گردیده است. یک برآورد محافظه‌کارانه از بررسی های انجام شده بر روی این پرسش نامه از سال 1974 شامل بیش از 2000 مقاله است. بیشتر بررسی ها نشان داده‌اند که 16PF در میان پنج ابزار رایج در محدوده بهنجار، هم در حوزه پژوهش و هم در زمینه کار بالینی، قرار دارد.

تاریخچه پیدایش و ساخت پرسش نامه کتل 16PF

ویژگی‌های شخصیتی معرفی شده در پرسشنامه شانزده عاملی شخصیت، دستاورد سال‌ها پژوهش تحلیل عاملی با تمرکز بر کشف عناصر ساختاری اساسی شخصیت هستند. این آزمون همانند سایر آزمون های ساختار یافته شخصیتی، برپایه ی فرضیه هایی بنا گردیده است که باور دارند که ویژگی های شخصیتی انسان در موقعیت های گوناگون از ثبات نسبی برخوردارند؛ ولی از فردی تا فرد دیگر تفاوت می کنند. در عین حال آنها را می توان اندازه گیری کرد. آر بی کتل با بهره گیری از یک فهرست ویژگی های شخصیت که توسط آلپورت تدوین شده بود، این آزمون را طی بررسی های دراز مدت و گوناگون ساخت و معرفی کرد.
از آغاز هدف کتل بررسی جنبه‌های جهانی ویژگی های شخصیت بود. بنابراین، آزمایشگاه دانشگاه ایلینوی او در برگیرنده پژوهشگرانی از کشورهای گوناگون بود که بعدها این پژوهش ها را در کشور های خود ادامه دادند. پژوهش های مشترک پیوسته با سایر همکاران در سراسر جهان، برای نمونه، در ژاپن، آلمان، هند، آفریقای جنوبی، انگلستان و سوئیس ادامه یافت.
از زمان نخستین انتشار این ابزار بررسی شخصیت در سال ۱۹۴۹، چهار ویرایش مهم روی آن انجام شده است - تازه ترین نسخه ی ویراست آن، نسخه پنجم پرسشنامه شانزده عاملی شخصیت است. اهداف اصلی آخرین ویرایش این پرسش نامه، گسترش محتوای به‌روز و اصلاح‌شده پرسش ها و گرد‌آوری یک نمونه هنجاری بزرگ و جدید بود. مجموعه پرسش ها در بردارنده ی بهترین پرسش ها از هر پنج فرم پیشین( ۱۶PF) بود. افزون برآن، پرسش های تازه نوشته شده توسط نویسندگان آزمون و کارشناسان پرسشنامه شانزده عاملی شخصیت نیز به آنها افزوده شد. موارد گرد آوری شده در یک فرآیند چهار مرحله‌ای و تکراری با استفاده از نمونه‌های بزرگ اصلاح شدند. ابزار به دست آمده دارای ماده های کوتاه‌تر و ساده‌تر با زبان به‌روز شده، چهار چوب پاسخ استاندارد بود و از نظر تعصب های جنسیتی، فرهنگی و قومی بررسی شدند. ویژگی‌های روان‌سنجی، بهبود یافته، نمره‌دهی دستی آسان‌تر شده و استانداردسازی بر روی بیش از 10000 نفر انجام گردید. به دلیل منشأ بین‌المللی آن، پرسشنامه 16PF به سرعت به زبان‌های دیگر ترجمه و با فرهنگ هر کشور سازگار شد. از زمان نخستین انتشار آن در سال 1949، این ابزار به بیش از 35 زبان در سراسر جهان ترجمه شده و به کار برده شده است. این ترجمه ها صرفاّ برگردان واژه ها از زبان انگلیسی به سایر زبانها نبوده است بلکه تطبیق دقیق مفاهیم فرهنگی با فرهنگ رایج در کشورهای مقصد نیز لحاظ شده است؛ که شامل هنجارهای جدید و تحقیقات پایایی و روایی در هر کشور می‌شود. معرفی مدیریت مبتنی بر وب در سال ۱۹۹۹ به کاربران بین‌المللی آزمون اجازه داد تا به آسانی به نمره‌دهی و گزارش‌ها به زبان‌های مختلف و با استفاده از هنجارهای محلی دسترسی داشته باشند.
ازاین رو، کتل به کمک تحلیل عاملی - به ابزار تازه و نیرومندی برای شناسایی ابعاد زیربنایی پدیده‌های پیچیده دست یافت. وی بر این باور بود که ابعاد اساسی شخصیت را می‌توان کشف و سپس اندازه‌گیری کرد.

رفتار عینی اندازه‌گیری شده در محیط ‌های استاندارد و تجربی یا داده‌های به دست آمده (مانند شمار راه‌حل‌های اصلی برای مسئله ارائه شده و پاسخ‌ به ناکامی‌ها)، در نهایت این بررسی ها را به تدوین 16 ویژگی از پرسشنامه 16PF رسانید. در طول چندین دهه، کتل و همکارانش برخی بررسی های گسترده و بین‌المللی را برای یافتن نقشه‌ای کامل و مبتنی بر پژوهش از شخصیت های عادی جامعه انجام دادند. آنها به طور نظام مند گسترده ‌ترین طیف ممکن از ابعاد شخصیت را اندازه‌گیری کردند و باور داشتند که همه جنبه‌های شخصیت انسان که از اهمیت، علاقه یا کاربری برخوردارند یا بوده‌اند، پیش ازاین در جوهر زبان ثبت شده‌اند. آنها این ویژگی ها را در جمعیت‌های گوناگون، با بهره گیری از سه روش مختلف بررسی کردند:
1-مشاهده رفتار طبیعی و درجای زندگی
2-بهره گیری از داده‌های گوناگون موجود (مانند نمره های تحصیلی، شمار تصادفات رانندگی یا ارتباطات اجتماعی)
3-به کار بردن پرسش نامه 16 عاملی

نسخه فارسی این آزمون در پژوهش های دراز مدت و گوناگون چندی از نظر پایایی و روایی مورد سنجش قرار گرفته و نتایج به دست آمده رضایت بخش گزارش گردیده است. برای بررسی میزان پایایی این آزمون در جمعیت ایرانی، 189 دانشجوی یکی از دانشگاه های شهر تهران مورد بررسی قرار گرفتند. یافته های به دست آمده از آزمون و باز-آزمون با فاصله 14 روز، ضریب های زیر به دست آمده است: همبستگی میان آزمون و باز آزمون در هر عامل از 0/67 تا 0/81 در نوسان بوده است.

ویژگی‌های پرسشنامه شانزده عاملی شخصیت کتل (16PF)

پرسشنامه شانزده عاملی شخصیت دارای 187 پرسش است که به کمک سه گزینه " الف"، "ب" و یک گزینه " میانه" پاسخ داده می شود. این آزمون همچون سایر آزمون های ساخت یافته شخصیتی، برپایه ی فرضیه هایی ساخته شده است که باور دارند، ویژگی های شخصیتی انسان در موقعیت های گوناگون از ثبات نسبی برخوردارند؛ اما از فردی تا فرد دیگر متفاوت هستند. این آزمون برای افراد 16 ساله و بالاتر ساخته شده و برای هر مقیاس نمره ای به دست می آید. پرسشنامه شانزده عاملی شخصیت، شانزده ویژگی شخصیتی مشخص و جدا از یگدیگر را در افراد بهنجار می سنجد. در این آزمون، پاسخگو کنش ها و یا احساسات خود را در شرایط معین گزارش می کند. این 16 منبع ویژگی به عنوان ابعاد یا پیوستار ویژگی در نظر گرفته می شوند. در حالیکه در هر ویژگی، دو قطب مخالف یگدیگر قرار دارند و طیفی از نمره ها یا درجه ها برای هر ویژگی وجود دارد؛ که در گستره ی هر بعد قابل سنجش و اندازه گیری هستند. نمره های به دست آمده به صورت عینی نمره گزاری می شوند. این آزمون با هدف های پژوهشی، تشخیص بالینی و پیش بینی میزان موفقیت شغلی به کار برده می شود.
امروزه با پیشرفت فن آوری رایانه ای و گسترش نرم افزار های ویژه، نمره گذاری، جمع بندی و تفسیر نتایج داده های این آزمون مانند هر آزمون دیگری با دقت و سرعت بسیار بالایی امکان پذیر شده است.

کاربرد های پرسشنامه شانزده عاملی شخصیت کتل (16PF)

سنجش ویژگی های شخصیت. این ابزار به جای اینکه برای اندازه‌گیری ابعاد از پیش تعیین‌شده مورد علاقه یک نویسنده خاص ساخته شود، به دنبال یک تلاش علمی برای کشف عناصر ساختاری اساسی شخصیت توسعه داده شد. بررسی های ریموند کتل در زمینه شخصیت بر پایه ی پیشینه قوی او در دانش فیزیک بود؛ او که در سال ۱۹۰۵ متولد شد، شاهد یافته های علمی دست اول و الهام‌بخش از برق و تلفن گرفته تا هواپیما و پزشکی بود. او می‌خواست این روش‌های علمی را در حوزه ی ناشناخته شخصیت انسان نیز به کار گیرد، با هدف کشف عناصر اساسی شخصیت همانند عناصر اساسی دنیای فیزیک. او باور داشت که ویژگی‌های انسانی مانند خلاقیت، اقتدارگرایی، نوع‌دوستی یا مهارت‌های رهبری را می‌توان از این ویژگی‌های اساسی شخصیت پیش‌بینی کرد (همانگونه که آب ترکیبی وزنی از عناصر هیدروژن و اکسیژن بود). برای اینکه روانشناسی به عنوان یک علم پیشرفت کند، او احساس می‌کرد که به شیوه‌های اندازه‌گیری اولیه برای شخصیت نیز نیاز دارد.
پرسش نامه شانزده عاملی کتل می تواند اطلاعاتی در ارتباط با پیش بینی رفتار فرد در روند مشاوره، وضعیت بالینی پاسخگویان از جمله میزان بصیرت، عزت نفس، سبک شناختی، درونی کردن استانداردها، و هنجارها، میزان آمادگی برای تغییر، ظرفیت و توانایی همدلی، میزان اعتماد میان فردی، کیفیت چسبندگی، نیاز های میان فردی، نگرش نسبت به مراجع قدرت، واکنش نسبت به پویایی های مراجع قدرت، تاب آوری در برابر ناکامی ها و سبک های سازگاری، برای درمانگران و دست اندر کاران حرفه ای بهداشت روان فراهم آورد تا به کمک آن بتوانند برنامه های درمانی مناسب با شرایط هر فرد را پیش بینی کنند و دورنمای اجرای این برنامه ها را روشن نمایند.
این آزمون همچنین برای پیش بینی رفتار واقعی افراد در شرایط معین، همچنین در زمینه ی مشاوره ازدواج، راهنمایی تحصیلی، سازمانی-صنعتی، خانواه درمانی و پژوهشی کاربرد های فراوانی داشته و دارد. ویژگی مهم و شاید منحصر به فرد این آزمون شخصیتی توان سنجش میزان هوش افراد، افزون بر بررسی ویژگی های شخصیتی آنهاست که تا اندازه ای در پیش بینی رفتار فرد موثر شناخته شده اند.