اجرا و تفسیر تست هوش هیجانی بار اُن Bar-On
آزمون هوش هیجانی بار- اُن ( Bar-On EQ) از ابزارهای کاربردی و خود گزارشی برای اندازه گیری توانمندی های فردی در زمینه ی درک و کنترل احساسات و هیجان های خود و دیگران و ابراز آنها به شیوهای سازنده است. این روند تاثیر زیادی بر کیفیت زندگی افراد، روابط اجتماعی و کارکرد شغلی آنها دارد. این پرسش نامه برای افراد دارای شانزده سال و بالاتر و میزان سوادی برابر مقطع راهنمایی و فراتر از آن ساخته شده است. این آزمون در مدتی کمتر از 30 دقیقه پاسخ داده می شود. با آنکه اجرای این پرسش نامه محدودیت زمانی ندارد، اما برای آنکه آزمونگر بتواند دریابد که آزمودنی به صورت تصادفی به ماده های پرسش نامه پاسخ داده است یا با تامل و اندیشه بهترین گزینه را انتخاب کرده است، معمولاً زمان آغاز و پایان آزمون یادداشت می شود و در هنگام تهیه ی گزارش و تفسیر داده ها مدت زمان اجرای آزمون مورد توجه قرار می گیرد.
آزمون هوش هیجانی در بر دارنده ی پنج عامل ترکیبی و پانزده مقیاس است: خودآگاهی هیجانی، احترام به خود، ابراز وجود، توانایی مدیریت هیجانات، انگیزهبخشی درونی، همدلی با دیگران، مسئولیت پذیری اجتماعی، مسئله گشایی، واقعیت آزمایی، انعطاف پذیری، بردباری در برابر فشارهای بیرونی، کنترل تکانه خوش بینی و شادکامی. این مهارتهای اجتماعی به فرد کمک میکنند تا در رویارویی با دشواری ها و فشارهای زندگی تصمیم های هوشمندانهتری بگیرد. هر مقیاس این آزمون نیز دارای چندین زیر مقیاس است. با اجرای این آزمون فرد میتواند نقاط قوت و ضعف خود را در زمینه هوش هیجانی و ارتباط با سایرین بشناسد و برای بهبود آنها بکوشد. این آزمون امکان ارزیابی دقیق و سریع تواناییهای هوشی-هیجانی دانشآموزان، دانشجویان، مدیران و کارکنان شرکتها را فراهم میکند.
اگر نمره فرد برای نمونه در بخش «خودآگاهی هیجانی» بالا باشد، یعنی وی توانایی خوبی در شناخت احساسات خود دارد و میتواند بهدرستی واکنشهای هیجانی خود را مدیریت کند. اما اگر نمره وی در این زمینه پایین باشد، ممکن است در درک احساسات خود دچار مشکل باشد و این امر میتواند بر تصمیمگیریهای روزمره وی تأثیر منفی بگذارد.
یکی از مزایای مهم تست هوش هیجانی (EQ)، افزایش خودآگاهی است. هنگامی که فرد بداند چگونه احساسات خود را کنترل کند و واکنش مناسبی نسبت به آنها نشان دهد، میتواند استرس و اضطراب خود را کاهش دهد و رفتارهایش را مدیریت کند. همچنین، با درک بهتر احساسات دیگران، مهارتهای ارتباطی او بهبود مییابد و میتواند روابط شخصی و حرفهای پایدارتری پدید آورد.
این پرسش نامه دارای 90 ماده است که به کمک یک مقیاس پنج درجه ای لیکرت ( کاملاً موافقم، موافقم، نظری ندارم، مخالفم، کاملاً مخالفم)، در برگه ای جدا گانه که به این منظور تهیه شده است، پاسخ داده می شود.
مزیت مهم دیگر این پرسش نامه در دسترس بودن و کوتاه بودن آن است. مزیت دیگر آن تحلیل دقیق و کاربردی نتایج است. پس از اجرای این تست، گزارش کاملی از نقاط قوت و ضعف هوش هیجانی فرد ارائه میشود که شامل بخشهای مختلف مانند مدیریت استرس، همدلی، کنترل هیجانات و مهارتهای ارتباطی است. این گزارشها به صورت راهنماییهای کاربردی طراحی شدهاند تا فرد بتواند در جهت بهبود هوش هیجانی خود برنامهریزی کند.
تاریخچه آزمون هیجانی بار- اُن
پرسش نامه هوش هیجانی بار- اُن در سال 1980 با معرفی هوش هیجانی (EQ) توسط رون بار- اُن (Reuven Bar-On) آغاز گردید. پیش از آن کوشش شده بود تا جایی برای احساسات نیز در دایره هوش در نظر گرفته شود. از آن جمله ثرندایک که در همگانی کردن نظریه ی هوشبهر بسیار تلاش کرده بود، هوش اجتماعی را به معنی توانایی درک دیگران و عمل کردن خردمندانه در ارتباط های انسانی، تعریف نمود. پس از وی روانشناسان و پژوهشگران چندی از جمله وکسلر و هاوارد گاردنر کوشیدند تا بر عنصر هیجانی بودن هوش نیز تاکید داشته باشند. گاردنر بر این باور بود که هوش آمیزه ای از ابعاد شناختی و عناصر هیجانی است. وی بُعد هیجانی را دارای دو بخش کلی هوش درون فردی و هوش میان فردی می دانست. چندی بعد سالوی و مایر پایه ی توصیف خود از هوش هیجانی را بر دیدگاه های گاردنر در باره ی استعدادهای فردی نهادند و این توانمندی را به پنج زمینه ی شناخت هیجان های فردی، به کار بردن درست هیجان ها، انگیزش خود، شناخت هیجان های دیگران و مدیریت روابط با سایرین گسترش دادند.می توان از گلمن به عنوان فرد دیگری که در این زمینه دارای نظریاتی بود، یاد کرد. وی بر این باور بود که هوش هیجانی جدا از هوش شناختی است. وی هوش هیجانی را توانمندی هایی مانند خودانگیزشی، ایستادگی در برابر درماندگی، کنترل تکانه، توان به تاخیر انداختن کامروایی و مانند آن می دانست.
بارن-اُن نیز مانند گلمن، پیرو الگوی ترکیبی هوش هیجانی بود. او هوش هیجانی را یک دسته از مهارتها، ظرفیت ها و توانمندی های غیر شناختی می دانست که توان رویارویی فرد را در برابر فشارهای بیرونی و محیطی افزایش می دهند. وی پرسش نامه نابسته به فرهنگ هوش هیجانی را به عنوان نخستین ابزار سنجش هوش هیجانی معرفی کرد و برای بررسی موءلفه های اساسی آن، پژوهش های گسترده ای را آغاز کرد. این پرسش نامه در هنگام معرفی دارای 133 ماده بود؛ اما در سال 1997 پس از انجام برخی بررسی ها در زمینه برخی ماده های این آزمون آن را مورد تجدید نظر قرار داد و شمار ماده های آن به 90 ماده کاهش یافت.
زمینه های کاربردی تست هوش هیجانی بار- اُن
از آنجاکه هوش هیجانی پدیده ای جدا از هوش شناختی دانسته شده است، بررسی و سنجش آن در همه موقعیت های زندگی از جمله در خانه، مدرسه، محیط کار، در جمع دوستان و همکاران، پرورش فرزندان، مهارت های سازگاری و بهبود روابط با سایرین، ضروری به نظر می رسد.با به کار گیری این پرسش نامه روانشناسان، روانپزشکان، مشاوران تحصیلی و راهنمایی می توانند با شناخت بهتر توانمندی های هیجانی، روحیه همکاری مراجعان خود در زمینه راهنمایی و شیوه های درمانی به آنان کمک های ارزشمندی ارائه نمایند.
بهره گیری از این پرسش نامه در زمینه ارزیابی میزان پیشرفت شغلی، عملکرد جاری و سلامت روان کارکنان نیز بسیار سودمند است. از این رو به کمک این ابزار سنجش، مدیران سازمانها می توانند تاثیرات سودمند تغییرات سازمانی را ارزیابی کنند. و در صورت لزوم کارشناسان، برنامه های آموزشی مناسب را برای بهبود مهارت ها و کارکرد های شغلی پیش بینی کنند.
این آزمون می تواند به عنوان یک ابزار سرند در هنگام استخدام کارکنان مناسب برای هر پست سازمانی در سازمانهای مختلف به کار برده شود. یافته های به دست آمده به کمک این ابزار در کنار سایر داده های گردآوری شده در باره ی یک فرد داوطلب احراز یک شغل سازمانی، گزینش کارکنان را کارآمد تر و مطمئن تر می کند.
کاربرد دیگر تست هوش هیجانی، افزایش اعتماد به نفس و عزت نفس است. هنگامی که فرد بداند چگونه باید احساسات خود را کنترل کند و با چالشها روبرو شود، احساس قدرت و کنترل بیشتری بر زندگی خود خواهد داشت که این موضوع به رشد شخصیت و موفقیتهای فردی وی کمک میکند.