نقش رفتار های خطرناک و مرگ آفرین رانندگان در بروز سوانح رانندگی

بخش نخست - نگاهی به آمار جهانی و داخلی سوانح جاده ای و پیامدهای جانی و مالی آن

نگاهی به آمار جهانی مرگ و میر سوانح رانندگی نشان می دهد که ایران یکی از ده کشور دارای بالاترین میزان تلفات و زخمی های ناشی از حوادث رانندگی و جاده ای به شمار می رود.

برپایه ی اعلام سازمان پزشکی قانونی کشور در 10 سال گذشته از سال 1392 تا پایان سال 1401 بیش از 3 میلیون و 280 هزار نفر ( با میانگین 330 هزار نفر در سال)، به دلیل آسیب دیدگی و زخمی شدن در سوانح رانندگی به این سازمان مراجعه و تشکیل پرونده داده اند. در حالیکه تنها آن دسته از افرادی که به دلیل آسیب دیدگی در تصادفات و دریافت خسارت و دیه نیاز به مراجعه به این سازمان داشته اند در این آمار وارد شده اند و نه لزوماً همه ی افرادی که در سوانح رانندگی دچار آسیب شده اند.
آمار منتشر شده در زمینه ی مرگ و میر سوانح جاده ای نشان می دهند که در سال 1401، نوزده هزار و چهارصد و نود تن جان خود را در سوانح رانندگی از دست داده اند، در سال 1402 به رقم 20 هزار و 45 تن رسیده است و در شش ماهه نخست سال 1404 به بیش از 10 هزار و 414 نفر افزایش یافته است. از سوی دیگر در سال 2024 ، میزان مرگ و میر سوانح جاده ایی و مرگ و میر ناشی از آن در کل اتحادیه اروپا ( شامل 27 کشور) 19 هزار و 940 نفر اعلام گردیده است. این در حالی است که شمار جان باختگان و زخمی شدگان سوانح رانندگی در بسیاری از کشورهای جهان به دلیل ارائه دوره های آموزشی مناسب به رانندگان و گوشزد کردن پیامدهای دردناک رانندگی پرخطر برای خود و سایر افراد خانواده و جامعه به آنان، تصویب مقرارات سختگیرانه تر، بهینه سازی دستگاه های کنترل ترافیکی، تغییر نگرش و باورهای فرهنگی، اصلاح زیر ساخت های جاده ای و مانند آنها توانسته اند، میزان سوانح جاده ای و مرگ و میر ناشی از آنها را تا میزان 50% نسبت به سالهای گذشته کاهش دهند. اما شوربختانه این روند در ایران سیر افزایشی داشته است. گزارش ها نشان می دهند که روزهای پر تردد و شلوغ جاده ها مانند تعطیلات نوروز و روزهای پایانی شهریور ماه، میزان بروز سوانح ترافیکی افزایش چشم گیر می یابند. تنها در چند روز تعطیلات نوروزی در ده سال گذشته، بیش از 9 هزار و 815 نفر در جاده های کشور جان خود را به دلیل تصادفات از دست داده اند. کافی است لحظه ای به پیامدهای این سوانح هول انگیز در هزاران خانواده درگیر در این ماجرا در روزهای دید و بازدید و شادی و ... نوروز بیاندیشیم ...که چگونه این روزها را پشت سر می گذارند و چگونه با مشکلات و برآورده شدن نیاز های خود روبرو می شوند.

از سوی دیگر بزرگترین عامل مرگ و میر افراد دارای 15 تا 29 سال، سوانح ترافیکی جاده ای و درون شهری اعلام شده است.
آمار منتشر شده از سوی سازمان اورژانس کشور گویای آن است که تنها در سال 1401، 878 هزار و 617 نفر که در حوادث رانندگی در شهر ها و جاده های کشور زخمی شده اند، از خدمات امداد رسانی این سازمان در محل حادثه و انتقال آنان به مراکز درمانی، بهره مند شده اند. این رقم بسیار بیش از میانگین شمار زخمی های حوادث رانندگی در ده سال گذشته در آمار منتشر شده از سوی سازمان پزشکی قانونی است.
گفتنی است که آسیب های بدنی وارد شده به این افراد، از زخم های سطحی، شکستگی و دررفتگی استخوان ها تا قطع عضو، قطع نخاع و آسیب های جدی وارد شده به جمجمه، مهره های گردن و ستون مهره ها می تواند متغییر باشد. این افراد با آنکه در این حوادث زنده مانده اند، اما آن چنان گرفتار پیامدهای بدنی و روانشناختی جان فرسا، ناتوان کننده و پرهزینه ی آنها برای خانواده خود، سازمان های بیمه گر و بودجه ی عمومی کشور تا پایان عمر گردیده اند، که هر از چند گاهی آرزو کرده اند کاش در همان هنگام بروز حادثه، جان خود را از دست داده بودند و تا این اندازه دچار درد، رنج خود و زحمت برای سایر اعضای خانواده نشده بودند. این آسیب ها می توانند یک فرد فعال در بهترین دوره های کار آمدی و بهره دهی زندگی و در بالاترین میزان انرژی و سطوح مدیریتی را در یک چشم بر هم زدن، به یک فرد از کار افتاده و نیازمند کمک دیگران و خدمات پزشکی و درمانی پرهزینه، تبدیل کنند.
برای آگاه شدن از برخی ابعاد و پیامدهای فاجعه بار این آسیب دیدگی ها، می توان سالها بعد در مراکز درمانی، توان بخشی، فیزیوتراپی و مانند آن به جستجو پرداخت.

آنچه در اینجا بیان گردید تنها گوشه ای از آمار و اخبار مربوط به سوانح رانندگی در جهان و ایران و بخش کوچکی از ابعاد دردناک و فاجعه بار آن است. پرسشی که در این میان بیش از هر نکته ای برای خوانندگان این نوشتار مطرح می شود آن است که چرا چنین وضعیتی در گذرگاه ها و جاده های کشور ما حکمفرما است... آیا رانندگان امروز سطح جاده ها به ویژه کسانی که پیوسته ناگزیرند در جاده های کشور رفت و آمد کنند، به این آمار توجه می کنند؟ آیا با شنیدن این گزارش ها رفتار خود را قابل بازنگری می دانند؟