استرس روانی یا فشار عصبی چیست؟


با آنکه استرس های روانشناختی پدیده ای ناخوشایند و آزار دهنده هستند، اما همه ما در زندگی روزانه ی خود با آن روبرو می شویم و آن را تجربه می کنیم. آنچه که در ارتباط با استرس دارای اهمیت است، دانستن این نکته است که خود پدیده استرس موجب پیامدهای ناگوار و آسیب زا نمی شود، بلکه برداشت ها و طرز تلقی ما از این رویداد می تواند تا اندازه زیادی در میزان آسیب رسانی آن موثر باشد. نکته دیگر آن که در رویارویی با بسیاری از عوامل استرس زا با ترشح آدرنالین در بدن، نیروی بدنی و روانشناختی ما آماده روبرو شدن و چیره شدن بر آن می شود. از این رو همیشه و همه ی استرس ها آسیب زا و زیانبار نیستند.

استرس روانی به عنوان رابطه ایی ویژه بین فرد و محیط تعریف می‌شود که توسط فرد به عنوان فشار یا فراتر از منابع در دسترس او و به خطر انداختن رفاه او ارزیابی می‌شود. تشخیص زود هنگام علائم و نشانه‌های استرس روانی، کلید رسیدگی موءثر به آن است. در اینجا " علائم و نشانه‌های رایج استرس های روانشناختی" آورده شده است.

علائم و نشانه‌های استرس

استرس می‌تواند بر احساسات، بدن و شیوه ی رفتار ما تأثیر بگذارد. گاهی اوقات وقتی استرس داریم، ممکن است بتوانیم فوراً آن را تشخیص دهیم. در مواقع دیگر، ممکن است بدون تشخیص علائم به کار خود ادامه دهیم.

علایم روانشناختی استرس
استرس چه احساسی می‌تواند در شما ایجاد کند؟
اگر استرس دارید، ممکن است این احساسات را داشته باشید:
تحریک‌پذیر، عصبانی، بی‌حوصله یا کلافه
فشار کاری زیاد، یا غرق شدن در کار
مضطرب، عصبی یا ترسیده
انگار افکارتان به سرعت در حال هجوم هستند و نمی‌توانید آنها را خاموش کنید
انگار علاقه یا لذت خود را از زندگی از دست داده‌اید و افسرده هستید
نگرانی یا تنش
بی‌توجهی به بیرون از خود یا تنهایی
شدید تر شدن مشکلات موجود سلامت روان.
برخی از افرادی که استرس شدید و رویدادهای استرس‌زا را تجربه می‌کنند، ممکن است احساس خودکشی داشته باشند. این می‌تواند بسیار ناراحت‌کننده باشد.

نشانه‌های فیزیکی استرس

بدن ما هورمون‌هایی را در واکنش به موقعیت‌های استرس‌زا تولید می‌کند. این هورمون‌ها می‌توانند اثرات فیزیکی زیادی داشته باشند. این موارد ممکن است شامل موارد زیر باشد:
ضربان قلب شدید، افکار پرتکاپو، شخصیت و رفتارهای بیش‌فعال که همگی ناشی از استرس شدید و دائمی هستند.
مشکل در تنفس
حملات پانیک
تاری دید یا درد چشم
مشکلات خواب
خستگی
درد قفسه سینه و فشار خون بالا
سوء هاضمه یا سوزش سر دل
یبوست یا اسهال
احساس بیماری، سرگیجه یا غش
افزایش یا کاهش وزن ناگهانی
ایجاد بثورات یا خارش پوست
عرق کردن
تغییر در دوره‌های قاعدگی یا چرخه قاعدگی
بدتر شدن مشکلات سلامت جسمی موجود
در برخی موارد، استرس ممکن است باعث مشکلات سلامت جسمی شدیدتر یا بلندمدت شود.
صبح‌ها با وحشت از خواب بیدار ‌شدن، حالت تهوع، تند شدن ضربان قلب، داشتن این احساس که اتفاق خیلی بدی روی خواهد داد.

علائم شناختی

- مشکل در تمرکز یا تصمیم‌گیری
- مشکلات یادآوری یا فراموشی
- افکار آشفته یا نگرانی مداوم

علائم رفتاری

- تغییر در اشتها (کمتر یا بیشتر غذا خوردن)
- کناره‌گیری یا انزوای اجتماعی
- افزایش مصرف الکل، کشیدن سیگار یا سایر مواد
- تعلل یا نادیده گرفتن مسئولیت‌ها

چگونه استرس می‌تواند بر رفتار شما تأثیر بگذارد؟ اگر احساس استرس می‌کنید، ممکن است باعث شود:
تصمیم‌گیری برایتان دشوار شود
توانایی تمرکز نداشته باشید
نتوانید چیزها را به یادآورید یا حافظه‌تان کندتر از حد معمول باشد
دائماً نگران باشید یا احساس ترس داشته باشید
به دیگران حمله کنید
ناخن‌هایتان را بجوید
پوست خود را بکنید یا خراش دهید
دندان‌هایتان را به هم بفشارید یا فک خود را قفل کنید
مشکلات جنسی را تجربه کنید
زیاد یا خیلی کم غذا بخورید
سیگار بکشید، از مواد مخدراعتیاد آور استفاده کنید یا بیشتر از حد معمول الکل بنوشید
بی‌قرار باشید، طوری که نتوانید آرام بنشینید
گریه کنید یا احساس گریه داشته باشید
بیش از حد خرج کنید یا خرید کنید
به اندازه معمول ورزش نکنید، یا بیش از حد ورزش کنید
از اطرافیانتان کناره‌گیری کنید
اگر این علائم برای مدت طولانی ادامه یابد، بدتر شود یا در زندگی روزمره اختلال ایجاد کند ، صحبت کردن با یک متخصص بهداشت روان سودمند است.

چگونه از شدت استرس و اثرات روانشناختی آن بکاهیم؟

کاهش استرس روانی برای تندرستی و سلامت عمومی بسیار مهم است. در اینجا چند روش موثر برای مدیریت و کاهش استرس آورده شده است:
تمرین ذهن آگاهی و مدیتیشن یا آرمیدگی
صرف چند دقیقه در روز برای تمرکز روی چگونگی نفس کشیدن و در لحظه زندگی کردن می‌تواند ذهن شما را آرام کند.
ورزش های بدنی
فعالیت های منظم مانند پیاده‌روی، یوگا یا سایر ورزشها، اندورفین‌هایی را در بدن آزاد می‌کند که خلق و خو را بهبود می‌بخشند.
بهداشت خواب خوب
تا 9 ساعت خواب با کیفیت را هدف قرار دهید. پیش از خواب از تماشای تلویزیون یا ویدئو خودداری کنید و یک برنامه منظم برای خواب و بیدار شدن داشته باشید.

رژیم غذایی سالم

خوردن وعده‌های غذایی متعادل با میوه، سبزیجات فراوان و آب کافی به بدن شما کمک می‌کند تا بهتر با شرایط کنار بیاید.

حمایت اجتماعی

با دوستان، خانواده یا یک مشاور صحبت کنید. به اشتراک گذاشتن احساسات می‌تواند بار را سبک‌تر کند.

مدیریت زمان

وظایف خود را سازماندهی کنید، اولویت‌بندی کنید و کار را به بخش‌های قابل مدیریت تقسیم کنید تا از غرق شدن در کارها پیشگیری شود.

مصرف کافئین و الکل را محدود کنید

هر دو می‌توانند اضطراب را افزایش داده و در روند خواب اختلال پدید آورند.

به برخی سرگرمی‌ها بپردازید

انجام کارهایی که از آنها لذت می‌برید، می‌تواند ذهن شما را از مشکلات و درگیری های فکری منحرف کرده و آرام کند.

تمرینات تنفس عمیق

تکنیک‌هایی مانند تنفس ۴-۷-۸ به کاهش سریع تنش کمک می‌کنند.

در صورت نیاز از کارشناسان بهداشت روان کمک بگیرید

درمان یا مشاوره می‌تواند روشها و ابزار مورد نیاز را برای مدیریت استرس ارائه دهد.